ՀՀ Սահմանադրության նախաբանում Անկախության հռչակագրին հղումը ոչ մի պարագայում չի կարող փոփոխվել։ Այս մասին հայտարարել է քաղաքագետ Ստեփան Հասան-Ջալալյանը՝ արձագանքելով վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությանը, թե նոր գլխավոր օրենքում չպետք է լինի այդ հղումը։
Իմ հայտարարության մեջ ես նշում եմ, որ վարչապետը, որը ճանաչում է Արցախի Հանրապետությունը «Ադրբեջան» անունով օկուպանտ և ցեղասպան, արհեստական կազմավորման մաս, 2026 թվականի մարտի 12-ին լրագրողների հետ ճեպազրույցում հայտարարել է, որ Հայաստանի նոր սահմանադրության մեջ Անկախության հռչակագրին հղում պետք է չլինի։
Այս հարցումը, սակայն, ունի իր պատմական և իրավական համատեքստը։ ՀՀ անկախության հռչակագրում, մասնավորապես, արձանագրված է, որ Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդը, կենսագործելով ազգերի ազատ ինքնորոշման իրավունքը, հռչակում է անկախ պետականության հաստատման գործընթացի սկիզբը։ Բացի այդ, այն պարտադիր է նշում, որ Հայաստանի Հանրապետությունը սատար է կանգնում 1915 թվականին Օսմանյան Թուրքիայում և Արևմտյան Հայաստանում հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործին։
Այս հայտարարությունները, ըստ իմ վերլուծության, հենց այն հանգամանքներն են, որոնք անհանգստացնում են Թուրքիային և նրա կովկասյան կցորդին՝ Ադրբեջանին։ Դրանք համարվում են Թուրքիայի և Ադրբեջանի պահանջների բավարարման խորհրդանիշ, որոնք ուղղված են հայկական ինքնության և պատմության հերթական հարձակմանը։
Սակայն, հարկ է նշել, որ ՀՀ Սահմանադրության նախաբանը փոփոխման ենթակա չէ։ ՀՀ Սահմանադրական դատարանն իր 2021 թվականի ապրիլի 29-ի որոշմամբ արձանագրել է, որ Սահմանադրության նախաբանը հանդիսանում է Սահմանադրության անփոփոխելի դրույթ։ Այսինքն՝ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության նախաբանը, որտեղ հղում է տրված Հայաստանի Հանրապետության Անկախության հռչակագրին, որևէ պարագայում ենթակա չէ փոփոխության։
Հիշեցնեմ, որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը իր հայտարարությունում բացատրել էր, որ «անկախության մասին գործող հռչակագիրը կառուցված է կոնֆլիկտի տրամաբանությամբ»։ Այս դիրքորոշումը հիշեցնում է Ադրբեջանի մի քանի տարի շարունակ իրականացրած պահանջը, որը դարձել է խաղաղության պայմանագրի ստորագրման համար Բաքվի պայմաններից մեկը։ Այս իրադարձությունները հանգեցնում են այն եզրակացության, որ Հայաստանի իշխանությունները, նախաձեռնելով սահմանադրական փոփոխություններ, կատարում են Բաքվի հերթական պահանջը։
