Ինչպես հայտնի է դարձել, ադրբեջանա-իրանական հակամարտության թեման վերջին օրերին դարձել է ամենաքննարկվողներից մեկը։ Այս իրավիճակի լարվածությունը բարձրացել է ԱՄՆ-ի և Իսրայելի կողմից Իրանի վրա հարձակումից հետո, որին Իրանը պատասխանել է հարվածներով Մերձավոր Արևելքում։
Այս համատեքստում ես կիսում եմ իմ նախնական դիտարկումները, որոնք, սակայն, պետք է համարվեն նախնական, քանի որ իրավիճակը կարող է արագ փոփոխվել։
Իմ վերլուծության հիմքում ընկած է մի պարզ փաստ. ներկա պայմաններում Ադրբեջանը և Թուրքիան չեն պատրաստվում ռազմական գործողություններ սկսել Իրանի դեմ։
Ադրբեջանի դիրքորոշումը
Ադրբեջանը, աշխարհագրորեն գտնվելով Ռուսաստանի և Իրանի միջև, չի կարողանա միայնակ հաջողությամբ մարտահրավեր նետել իր հարավային հարևանին։ 2020 թվականի Արցախյան պատերազմը հստակ ցույց տվեց, որ առանց թուրքական օժանդակության Ադրբեջանի ռազմական կարողությունները խիստ սահմանափակ են։
Այսպիսով, Բաքուն չի կարող իրականացնել որևէ ռազմական գործողություն առանց Թուրքիայի հետ համակարգված և համադրված գործողությունների։
Թուրքիայի դիրքորոշումը
Թուրքիան ևս չի շտապում ռազմական գործողություններ սկսելու։ Պրագմատիկ հաշվարկներով Անկարան ակնկալում է տեսնել ոչ թե պառակտված և մասնատված Իրան, այլ թուլացած Իրան։ Թուլացած Իրանը, թուրքական հաշվարկների համաձայն, կկարողանա չեզոքացնել իր ներքին խնդիրները (օրինակ՝ քրդական անջատողականությունը) և միաժամանակ կլինի ավելի կախյալ Թուրքիայից։
«Մարտավարական դադարի» տրամաբանությունը
Այս ռազմավարական մոտեցումը ստիպում է թե՛ Թուրքիային, թե՛ Ադրբեջանին գործել «մարտավարական դադարի» տրամաբանությամբ։ Այսինքն՝ սպասել իրադարձությունների զարգացմանը՝ նախապատրաստվելով հնարավոր բոլոր սցենարներին, մինչև Իրանի կենտրոնական իշխանության թուլացումը։
Ադրբեջանում վերջին օրերի հակաիրանական հռետորաբանությունը լուծում է երկու խնդիր. առաջինը՝ բավարարել սեփական հանրության՝ 2020 թվականից հետո ձևավորված բարձր սպասումներին, երկրորդը՝ որոշակի առումով բավարարել արտաքին խաղացողներին (օրինակ՝ Իսրայելին)։
Ինչպե՞ս են գործում Բաքուն և Անկարան
Այս պայմաններում Բաքուն և Անկարան շարունակում են մեծացնել իրենց ազդեցության գործիքները Իրանի վրա։ Այս գործիքները հնարավոր կլինի կիրառել ավելի ուշ, օրինակ՝ ցույց տալ իրենց հնարավորությունները Իրանի թյուրքախոսների շրջանում։
Այսպիսով, ներկա փուլում ես չեմ տեսնում պրագմատիկ որևէ հաշվարկ, որը կստիպի Ադրբեջանին մտնել ռազմական գործողությունների մեջ Իրանի դեմ։ Իրավիճակը, ցավոք, ավելի է վատթարանալու, և լարվածությունը կարող է փոփոխվել, հատկապես, որ այն լիարժեք վերահսկել հնարավոր չէ։
