ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակը հանդես է եկել հայտարարությամբ՝ արձագանքելով Ադրբեջանում կալանավորված նախկին պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանի՝ Բաքու այցելելու և հայ բանտարկյալների հետ հանդիպելու հրապարակային կոչին։
Հայտարարության մեջ նշվում է, որ Ռուբեն Վարդանյանի ուղերձում առկա են մի շարք մեկնաբանություններ, որոնք վերաբերում են Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակի մանդատին և լիազորություններին, որոնց անհրաժեշտ է մանրամասն անդրադառնալ։
ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանը նախ հստակեցրել է իր գրասենյակի գործունեության հիմնարար սկզբունքները։ Ըստ նրա՝ Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակը գործում է «գործում անկախության սկզբունքով, կառավարության մաս չի կազմում և գործում է դրանից անկախ»։ Այսպիսով, պաշտպանը չի կարող և չի բանակցում պետության անունից, չի իրականացնում պետության արտաքին քաղաքականությունը և գործում է բացառապես իր մանդատի շրջանակներում՝ Հայաստանի Հանրապետությունում։ Նրա լիազորությունների շրջանակում է նաև հանրապետության քրեակատարողական հիմնարկներ այցելելու իրավունքը։
ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանը նաև ընդգծել է, որ ազգային մարդու իրավունքների ինստիտուտները, խստորեն հետևելով միջազգային չափանիշներին և էթիկական սկզբունքներին, կարող են կարևոր դեր խաղալ խաղաղության գործընթացներում։ Այս դերը նրանք կատարում են անկախության, անաչառության, չեզոքության, բազմակողմանիության և համագործակցության սկզբունքների հիման վրա։
Հայտարարության մեջ նշվում է, որ ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանը, որպես ՄԱԿ-ի կողմից հավատարմագրված անկախ մարմին, չի համարում բոլոր մարդասիրական և իրավական մեխանիզմների անհապաղ ակտիվացումը ստեղծված իրավիճակում։ Փոխարենը, նա միշտ օգտագործել է իր գործիքները հետկոնֆլիկտային և խաղաղության գործընթացներում, այդ թվում՝ Ադրբեջանում ազատազրկված հայերի իրավունքների ապահովման առումով։
ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանը նաև հստակեցրել է, որ Բաքու իր այցը կազմակերպելու համար ադրբեջանական կողմից որևէ պաշտոնական համագործակցության առաջարկ չի ստացել, ինչպես նաև որևէ հաստատում չի ստացել այն մասին, որ ադրբեջանական կողմը պատրաստ է նպաստել այս համագործակցությանը։
Վերջում ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանը կոչ արեց հաշվի առնել, որ մարդու իրավունքների պաշտպանության յուրաքանչյուր հարց տվյալ պետության ներսում մտնում է այդ պետության օմբուդսմենի/ազգային մարդու իրավունքների հաստատության լիազորությունների մեջ և ոչ մի կերպ չի կարող պայմանավորված լինել մեկ այլ պետության մարդու իրավունքների պաշտպանի հետ շփման հանգամանքներով։
ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանը վերահաստատել է իր բազմիցս հրապարակայնորեն արտահայտած դիրքորոշումը, որ Ադրբեջանում ազատազրկված բոլոր հայերը պետք է անհապաղ ազատ արձակվեն։
Հիշեցնենք, որ Ռուբեն Վարդանյանը, որը 2023 թվականի սեպտեմբերից գտնվում է ադրբեջանական գերության մեջ, ապրիլի 21-ին դիմել էր Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանին՝ կոչ անելով նրան այցելել Ադրբեջան և ծանոթանալ Բաքվի բանտերում հայերի պահման պայմաններին։
Այսօր Բաքվի խամաճիկ դատարանը Արայիկ Հարությունյանին, Դավիթ Բաբայանին, Դավիթ Իշխանյանին, Դավիթ Մանուկյանին և Լևոն Մնացականյանին դատապարտեց ցմահ ազատազրկման, իսկ Բակո Սահակյանին, Արկադի Ղուկասյանին և Ռուբեն Վարդանյանին՝ 20 տարվա ազատազրկման՝ կեղծ մեղադրանքներով։
